IBS i oś jelito–mózg

Kiedy IBS zaczyna przejmować codzienne życie?

Dla wielu osób najtrudniejsza jest nieprzewidywalność objawów. Pojawia się myśl: „co jeśli zacznie się w drodze?”, „co jeśli nie znajdę toalety?”, „co jeśli objawy wrócą w pracy, sklepie albo podczas spotkania?”.

Z czasem życie zaczyna być organizowane wokół brzucha: sprawdzanie, czy dziś jest „spokojnie”, skanowanie ciała, noszenie w głowie mapy toalet, unikanie podróży, restauracji, dłuższych wyjść albo jedzenia poza domem.

To moment, w którym praca psychologiczna może mieć sens — nie dlatego, że objaw jest nieprawdziwy, ale dlatego, że napięcie, alarm i unikanie zaczynają dodatkowo zawężać życie.

Objaw, alarm i pętla IBS

Objawy IBS są realne. Ból brzucha, skurcze, biegunka, zaparcia albo wzdęcia nie są „wymyślone” ani „tylko w głowie”. Jednocześnie wokół objawów może powstać błędne koło: obserwowanie brzucha, napięcie, szukanie toalety, lęk przed wyjściem z domu, unikanie jedzenia albo planów „na wszelki wypadek”.

Wtedy układ nerwowy może stawać się bardziej wyczulony na sygnały z jelit. Im więcej napięcia, czujności i lęku przed objawem, tym silniej ciało może reagować — a silniejsza reakcja ciała znów zwiększa niepokój. W ten sposób objawy i napięcie zaczynają się wzajemnie nakręcać.

Na czym może polegać praca?

Na początku ważne jest rozpoznanie sytuacji: jakie objawy występują, od kiedy trwają, co już było diagnozowane i leczone oraz które sytuacje stały się najtrudniejsze.

W dalszej pracy przyglądamy się temu, co dzieje się przed objawem, w trakcie objawu i po nim: napięciu, uwadze, zachowaniom zabezpieczającym, unikaniu i sposobowi wracania do działania.

Praca może obejmować lepsze rozumienie objawów, regulację napięcia i uwagi, ograniczanie zachowań zabezpieczających oraz stopniowy powrót do unikanych sytuacji. W zależności od problemu wykorzystuję także elementy CBT i ACT, pracę z odczuciami z ciała oraz hipnozę kliniczną regulacyjną.

Co jest celem takiej pracy?

Celem nie jest pełna kontrola nad jelitami ani obietnica, że objawy znikną natychmiast. Celem jest odzyskiwanie większego wpływu na codzienne życie: więcej miejsca między sygnałem z brzucha a automatycznym alarmem, mniej unikania i mniej podporządkowywania dnia objawom.

Dla jednej osoby będzie to spokojniejsze wyjście z domu. Dla innej — zjedzenie posiłku poza domem, podróż bez ciągłego napięcia albo powrót do sytuacji, które od dawna były odkładane.

Rola hipnozy klinicznej w IBS

W pracy z IBS hipnoza kliniczna może być jednym ze sposobów wspierania spokojniejszej reakcji na sygnały z brzucha. Nie chodzi o „wyłączenie jelit”, ale o pracę z napięciem, czujnością, wyobraźnią, oddechem i pierwszą reakcją alarmową organizmu.

W IBS hipnoza ukierunkowana na oś jelito–mózg jest jedną z interwencji psychologicznych opisywanych w badaniach oraz uwzględnianych w międzynarodowych zaleceniach leczenia IBS.

Hipnoza nie jest obowiązkową częścią pracy. Dobiera się ją do problemu, celu spotkań i tego, czy taka forma pracy rzeczywiście pasuje do danej osoby.

Kiedy potrzebna jest konsultacja lekarska?

Praca psychologiczna nie zastępuje diagnostyki ani leczenia gastroenterologicznego. Konsultacja lekarska jest szczególnie ważna wtedy, gdy objawy są nowe, nasilają się, pojawia się krew w stolcu, gorączka, niezamierzona utrata masy ciała, nocne wybudzenia z powodu objawów albo inne niepokojące sygnały.

Jeśli diagnostyka jest już prowadzona albo zakończona, praca psychologiczna może być uzupełnieniem leczenia — szczególnie wtedy, gdy obok samego objawu pojawiają się lęk, napięcie, czujność i unikanie.

Przeczytaj także

Poniższe artykuły rozwijają trzy praktyczne wątki: realność objawów w IBS, rolę hipnozy klinicznej oraz lęk przed pierwszym sygnałem z brzucha.