Psychogastroenterologia · IBS · hipnoza kliniczna

Podstawy naukowe

Nie wszystko w psychogastroenterologii wiemy z taką samą pewnością. O części metod i zjawisk wiemy już całkiem sporo, inne dopiero są badane.

Bywa też, że wiemy, że metoda pomaga części osób, ale nadal nie wiemy dokładnie, dlaczego działa albo komu pomoże najbardziej. Przy każdym temacie są więc trzy pytania: co wiemy, czego jeszcze nie wiemy i co z tego wynika w praktyce.

IBS i oś jelito–mózg Terapie psychologiczne Lęk przed objawem Unikanie Hipnoza przy IBS Online / programy cyfrowe

Co oznaczają te określenia?

● Dobrze potwierdzone

Badania dają dość spójny obraz. Nie oznacza to jednak, że dana metoda lub zależność będzie wyglądać tak samo u każdej osoby.

◐ Wciąż badane

Mamy sensowne dane, ale obraz nie jest jeszcze pełny. Nadal są pytania o wielkość efektu, najlepszy sposób pracy albo różnice między osobami.

○ Niepewne / hipoteza

To możliwe wyjaśnienie albo wstępna interpretacja. Nie powinno być rozumiane jako coś, co badania już potwierdziły.

Co to znaczy w praktyce?

Tutaj wyniki badań są odnoszone do konkretnej sytuacji: co mogą znaczyć dla danej osoby i jak można je wykorzystać w pracy. To osobna warstwa od oceny siły badań.

Jak rozumieć IBS

Ogólny opis IBS nie oddaje tego, jak różnie mogą wyglądać objawy i ich wpływ na życie konkretnej osoby. Dlatego warto patrzeć także na to, co dzieje się wokół objawu.

IBS i oś jelito–mózg

Stan wiedzy: ● Dobrze potwierdzone

IBS należy do zaburzeń interakcji jelito–mózg. Objawy z przewodu pokarmowego i procesy zachodzące w układzie nerwowym mogą wpływać na siebie nawzajem. Nie oznacza to, że objawy są „tylko ze stresu” albo „tylko w głowie”.

Źródła — wybór
  1. Drossman D.A., Hasler W.L. 2016. Rome IV—Functional GI Disorders: Disorders of Gut-Brain Interaction. PubMed / DOI
  2. Drossman D.A. 2016. Functional Gastrointestinal Disorders: History, Pathophysiology, Clinical Features and Rome IV. PubMed / DOI

Stres i IBS

Stan wiedzy: ◐ Wciąż badane

Stres i objawy IBS są ze sobą związane. Stres może poprzedzać nasilenie objawów, ale nasilone objawy mogą także zwiększać późniejszy stres. Ujęcie, w którym stres po prostu wywołuje objawy, jest dziś zbyt uproszczone.

Źródła — wybór
  1. Blanchard E.B. et al. 2008. The role of stress in symptom exacerbation among IBS patients. PubMed / DOI
  2. 2026 EMA study. Beyond Chronic Stress: Daily Stress Is Associated With Symptoms in Irritable Bowel Syndrome. PubMed / DOI

Co może dziać się wokół objawu

U części osób ważne staje się nie tylko to, co dzieje się w jelitach, ale też to, co zaczyna dziać się wokół objawu: przewidywanie, napięcie, sprawdzanie albo unikanie.

Lęk przed objawem

Stan wiedzy: ● Dobrze potwierdzone

Lęk związany konkretnie z doznaniami i konsekwencjami objawów jelitowych jest mierzalnym zjawiskiem i u części osób może mieć znaczenie kliniczne.

Źródła — wybór
  1. Labus J.S. et al. 2004. The Visceral Sensitivity Index: development and validation of a gastrointestinal symptom-specific anxiety scale. PubMed / DOI

Unikanie

Stan wiedzy: ● Dobrze potwierdzone

W badaniach terapii opartej na ekspozycji unikanie okazywało się ważnym procesem terapeutycznym i może być jednym z celów pracy.

Źródła — wybór
  1. Hesser H. et al. 2018. Change in gastrointestinal symptom-specific anxiety and avoidance in exposure-based CBT for IBS. PubMed / DOI
  2. Hesser H. et al. 2021. Moderators of exposure-based CBT for irritable bowel syndrome. PubMed / DOI

Psychologiczne metody pracy przy IBS

Metody uwzględniane w zaleceniach

Stan wiedzy: ● Dobrze potwierdzone

W leczeniu IBS uwzględnia się także metody psychologiczne ukierunkowane na objaw, uwagę, lęk, zachowanie i codzienne funkcjonowanie. Należą do nich między innymi terapia poznawczo-behawioralna oraz hipnoza ukierunkowana na objawy jelitowe.

Źródła — wybór
  1. Lacy B.E. et al. 2021. ACG Clinical Guideline: Management of Irritable Bowel Syndrome. PubMed / DOI
  2. Vasant D.H. et al. 2021. British Society of Gastroenterology guidelines on the management of irritable bowel syndrome. PubMed / DOI

Czy jest jedna najlepsza metoda?

Stan wiedzy: ◐ Wciąż badane

Kilka różnych sposobów pracy ma wsparcie w badaniach. Nie ma jednak jednego prostego wyniku, który mówiłby, że ta sama metoda będzie najlepsza dla wszystkich.

Źródła — wybór
  1. Thakur E.R. et al. 2025. Efficacy of behavioural therapies for irritable bowel syndrome: a systematic review and network meta-analysis. PubMed / DOI

Hipnoza ukierunkowana na objawy jelitowe

W przypadku hipnozy warto rozdzielić dwie rzeczy: czy może pomagać i czy wiemy dokładnie, dlaczego działa.

Czy hipnoza ukierunkowana na jelita pomaga?

Stan wiedzy: ● Dobrze potwierdzone

Hipnoza ukierunkowana na objawy jelitowe (GDH) ma podstawy naukowe jako jedna z metod leczenia IBS i może zmniejszać nasilenie objawów oraz ból u części osób.

Źródła — wybór
  1. Adler E.C. et al. 2025. Gut-Directed Hypnotherapy for Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. PubMed / DOI

Czy wiemy, dlaczego działa?

Stan wiedzy: ○ Niepewne / hipoteza

Wiemy więcej o tym, czy GDH może pomagać, niż o tym, co dokładnie odpowiada za jej działanie. Badano różne procesy psychologiczne i fizjologiczne, ale nie ustalono jednego dominującego mechanizmu.

Źródła — wybór
  1. Pálsson O.S. et al. 2002. Hypnosis treatment for severe irritable bowel syndrome: investigation of mechanism and effects on symptoms. PubMed / DOI
  2. Lindfors P. et al. 2012. Effects of gut-directed hypnotherapy on IBS in different settings. PubMed / DOI

Samodzielny program cyfrowy

Stan wiedzy: ◐ Wciąż badane

Niektóre programy cyfrowe do samodzielnej pracy mogą zmniejszać objawy IBS. To jednak inna forma pomocy niż hipnoza prowadzona przez terapeutę.

Źródła — wybór
  1. Berry S.K. et al. 2023. Digital gut-directed hypnotherapy for IBS. PubMed / DOI
  2. Snijkers J.T.W. et al. 2026. Smartphone-delivered versus therapist-delivered gut-directed hypnotherapy. PubMed / DOI

Hipnoza prowadzona na żywo online

Stan wiedzy: ◐ Wciąż badane

Pierwsze badania hipnozy prowadzonej przez wideorozmowę dają obiecujące wyniki.

Źródła — wybór
  1. Lövdahl J. et al. 2026. Online Group Hypnotherapy for Irritable Bowel Syndrome—a Pilot Study. PubMed / DOI

Praktyka między sesjami

Stan wiedzy: ○ Niepewne / hipoteza

Ćwiczenia między sesjami są częścią wielu programów GDH. Nadal nie wiemy jednak, jak duże znaczenie mają same w sobie ani jak często najlepiej je wykonywać.

Źródła — wybór
  1. Pálsson O.S. et al. 2002. Hypnosis treatment for severe irritable bowel syndrome. PubMed / DOI

Od badań do pracy z konkretną osobą

Badania podpowiadają, jakie sposoby pracy mają sens. Dopiero potem trzeba sprawdzić, co rzeczywiście dzieje się u konkretnej osoby i jaki cel jest dla niej ważny.

KROK 1

Co wiemy z badań?

Czy dany sposób pracy ma dobre podstawy naukowe i czego można się po nim rozsądnie spodziewać.

KROK 2

Jak wygląda problem u tej osoby?

Kiedy pojawia się objaw, co dzieje się później, czego osoba zaczyna unikać i jak dolegliwości wpływają na codzienne życie.

KROK 3

Co warto zrobić lub sprawdzić?

Jaki następny krok jest możliwy, konkretny i związany z celem pracy.

KROK 4

Po czym poznamy zmianę?

Nie tylko po nasileniu i częstości objawów, ale także po dystresie związanym z objawami, ogólnym dystresie psychicznym, codziennym funkcjonowaniu, swobodzie działania i jakości życia.

Psychogastroenterologia

O pracy z objawami ze strony przewodu pokarmowego, stresem, napięciem i osią jelito–mózg.

Czytaj →

IBS i oś jelito–mózg

O objawach z brzucha, alarmie, czujności i odzyskiwaniu wpływu na codzienne życie.

Czytaj →

Lęk przed objawami z brzucha — jak działa pętla IBS?

O skanowaniu brzucha, unikaniu i pracy z pierwszym sygnałem objawu.

Czytaj →

Hipnoza kliniczna w IBS — czego można się spodziewać?

O tym, jak hipnoza kliniczna może być jednym z narzędzi pracy z IBS, napięciem i sygnałami z brzucha.

Czytaj →